หนึ่งปีหลังการกลับมา: บทเรียนจากการฟื้นชีพของการบินไทย และโจทย์ที่ยังรออยู่ข้างหน้า

เมื่อราวหนึ่งปีก่อน หุ้นของการบินไทยกลับเข้าซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยอีกครั้งหลังหายไปนานถึงห้าปี และปิดวันแรกด้วยการพุ่งขึ้นกว่า 216 เปอร์เซ็นต์ ภาพนั้นกลายเป็นสัญลักษณ์ของหนึ่งในการฟื้นฟูกิจการที่น่าทึ่งที่สุดในประวัติศาสตร์เศรษฐกิจไทย แต่เมื่อความตื่นเต้นจางลง คำถามที่แท้จริงคือ การบินไทยเรียนรู้อะไร และจะรักษาการฟื้นตัวนี้ไว้ได้หรือไม่

เพื่อจะเข้าใจว่าการกลับมาครั้งนี้ยิ่งใหญ่เพียงใด ต้องย้อนกลับไปดูว่าสายการบินแห่งชาติตกต่ำได้ลึกแค่ไหน จากเคยเป็นความภาคภูมิใจของประเทศ การบินไทยขาดทุนต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2555 ส่วนหนึ่งเพราะการแข่งขันอันดุเดือดจากสายการบินต้นทุนต่ำ จนต้องเข้าสู่กระบวนการฟื้นฟูกิจการภายใต้การกำกับของศาลล้มละลายกลาง

การผ่าตัดใหญ่ที่เจ็บปวด

การฟื้นฟูไม่ได้เกิดจากปาฏิหาริย์ แต่มาจากการตัดสินใจที่เจ็บปวด องค์กรลดจำนวนพนักงานลงราวครึ่งหนึ่ง ตัดลดขนาดฝูงบิน ปรับโครงสร้างหนี้ก้อนมหาศาล และรื้อเส้นทางบินที่ไม่ทำกำไรทิ้ง นี่คือการผ่าตัดใหญ่ที่เปลี่ยนสายการบินขนาดยักษ์ที่อุ้ยอ้ายให้กลับมาคล่องตัวและควบคุมต้นทุนได้จริง

สิ่งที่ทำให้กรณีนี้แตกต่างจากการอุ้มรัฐวิสาหกิจแบบเดิม ๆ คือ การบินไทยถูกบังคับให้ดำเนินธุรกิจเหมือนบริษัทเอกชนที่ต้องอยู่รอดด้วยตัวเอง ไม่ใช่ด้วยเงินอุดหนุนจากภาครัฐ วินัยทางการเงินที่ถูกบีบให้เกิดขึ้นในช่วงวิกฤตกลายเป็นรากฐานสำคัญของการฟื้นตัว

ตัวเลขที่อยู่เบื้องหลังการฟื้นตัว

ตัวเลขยืนยันการเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจน หลังจากขาดทุนติดต่อกันหลายปี การบินไทยกลับมามีกำไรจากการดำเนินงานได้ตั้งแต่ปี 2566 และในช่วงสามเดือนแรกของปี 2568 บริษัททำกำไรสุทธิได้ถึงราว 9.8 พันล้านบาท ขณะเดียวกันก็ขนส่งผู้โดยสารได้ถึง 4.33 ล้านคนในช่วงเดียวกัน เพิ่มขึ้น 11.6 เปอร์เซ็นต์จากปีก่อนหน้า

ศาลล้มละลายกลางมีคำสั่งให้การบินไทยออกจากกระบวนการฟื้นฟูกิจการในเดือนมิถุนายน 2568 เปิดทางให้หุ้นกลับเข้าซื้อขายอีกครั้งในเดือนสิงหาคมปีเดียวกัน การที่นักลงทุนแห่เข้าซื้อจนราคาพุ่งกว่าสองเท่าในวันแรก สะท้อนความเชื่อมั่นว่าสายการบินได้ก้าวพ้นจุดต่ำสุดมาแล้วจริง ๆ

เชื่อมโยงกับการท่องเที่ยวของประเทศ

เรื่องราวของการบินไทยไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของบริษัทเดียว แต่ผูกโยงกับหัวใจเศรษฐกิจของประเทศ นั่นคือการท่องเที่ยว ในฐานะสายการบินแห่งชาติ การบินไทยคือประตูสำคัญที่นำนักท่องเที่ยวจากยุโรป ตะวันออกกลาง และเอเชียเข้าสู่กรุงเทพฯ และเชื่อมต่อไปยังจุดหมายปลายทางทั่วภูมิภาค

เมื่อประเทศไทยตั้งเป้าหมายรายได้จากการท่องเที่ยวไว้สูงและพยายามดึงดูดนักท่องเที่ยวกลุ่มคุณภาพสูง การมีสายการบินแห่งชาติที่แข็งแรงและน่าเชื่อถือจึงเป็นทรัพย์สินเชิงยุทธศาสตร์ ไม่ใช่แค่เรื่องศักดิ์ศรี แต่เป็นเครื่องมือทางเศรษฐกิจที่ช่วยกำหนดว่าเม็ดเงินจากนักเดินทางจะไหลผ่านไทยมากน้อยเพียงใด

โจทย์ที่ยังรออยู่ข้างหน้า

แต่การกลับมามีกำไรในช่วงที่การท่องเที่ยวเฟื่องฟูเป็นเรื่องหนึ่ง การรักษากำไรนั้นไว้ในระยะยาวเป็นอีกเรื่องหนึ่ง โจทย์ใหญ่ที่สุดคือการลงทุนในฝูงบิน หลังจากตัดลดเครื่องบินไปมากในช่วงฟื้นฟู การบินไทยจำเป็นต้องจัดหาเครื่องบินใหม่ที่ประหยัดน้ำมันเพื่อรองรับการเติบโต ซึ่งเป็นการลงทุนมหาศาลที่ต้องทำอย่างระมัดระวังไม่ให้ก่อหนี้ซ้ำรอยเดิม

ขณะเดียวกัน การแข่งขันก็ไม่ได้หายไปไหน สายการบินต้นทุนต่ำที่เคยกัดกินส่วนแบ่งตลาดยังคงอยู่ และคู่แข่งในภูมิภาคอย่างสิงคโปร์ ตะวันออกกลาง และจีน ต่างเร่งขยายเครือข่ายอย่างต่อเนื่อง การบินไทยจึงต้องพิสูจน์ว่าจะรักษาวินัยทางการเงินที่เพิ่งสร้างขึ้นไว้ได้ แม้ในวันที่ไม่มีศาลคอยกำกับอีกต่อไป

บทเรียนที่แท้จริงจากการบินไทยจึงไม่ใช่แค่เรื่องของหุ้นที่พุ่งขึ้น แต่คือคำถามว่าองค์กรขนาดใหญ่จะจดจำความเจ็บปวดของวิกฤตได้นานเพียงใดเมื่อกำไรกลับมา หากรักษาวินัยนั้นไว้ได้ การกลับมาครั้งนี้จะกลายเป็นตำนานการฟื้นฟูที่แท้จริง แต่หากลืมบทเรียนเดิม ประวัติศาสตร์ก็พร้อมจะย้อนกลับมาเสมอ